Op deze pagina wordt actuele informatie gegeven over de ijsdikte en ijskwaliteit op een deel van de route van de Elfstedentocht. Specifiek richt het zich op de rivier De Luts en het Slotermeer in Gaasterland. Hoe meer ijs er ligt in Friesland, hoe groter het gebied van Zuidwest-Friesland, dat zal worden beoordeeld. Als extra indicator worden ook de koudegetallen in Friesland bijgehouden.
Gegevens over de vorstperiode van 29 januari t/m 12 februari 2012
Voor voldoende ijsdikte (15 cm) voor een Elfstedentocht moet er tijdens een vorstperiode minimaal een Hellmann koudegetal van ongeveer 80 punten worden gehaald bij een periode van zo'n 14 hellmanndagen (dagen met Tgem < 0 °C). Daarbij moeten de overige omstandigheden ook meewerken. Bij een langere vorstperiode met minder strenge vorst, neemt ook het benodigde koudegetal toe.
De dagen van het ijs zijn geteld
maandag 20 februari 2012
De dooi en waterstroming heeft de afgelopen week hard toegeslagen, want het afgelopen weekend is het ijs op het Slotermeer en de Luts vrijwel geheel verdwenen. Vandaag was er nog heel weinig ijs over: bij de Lutsmond bij het Slotermeer was nog een gedeelte met ijs, ook voorbij het centrum van Balk richting het Slotermeer (vaak een hardnekkig stuk), en er waren nog wat resten ter hoogte van Kippenburg en Wyldemerk. Verder was al het ijs hier op de route van de Elfstedentocht verdwenen.
Enkelt zag ik zelfs nog wat sneeuwresten langs de oever, met name ergens ter hoogte van de bossen van Ruigahuizen, waar de sneeuw bij het sneeuwvegen op een hoop moet zijn geschoven en beschut heeft gelegen.
Hieronder twee video's van vandaag.
Datum: 20 februari 2012, 's middags.
Locatie: Balk, Friesland
Omschrijving: Luts door Balk voorbij centrum in de richting van het Slotermeer na 8 dagen dooi. Verderop is nog een stuk ijs te zien. De ijsdikte hiervan leek ook nog relatief groot. Dit is vaak een hardnekkig stuk waar het ijs nog wat langer stand weet te houden.
Datum: 20 februari 2012, 's middags.
Locatie: Wyldemerk, Friesland
Omschrijving: Luts door Wyldemerk na 8 dagen dooi. In het weekend van 11 en 12 februari zijn hier nog duizenden mensen over het ijs gegaan. Het kan snel veranderen.
maandag 13 februari 2012
De afgelopen dagen was er rond 18:00 uur, bij een beginnende schemering met vaak prachtige luchten, nog gezellige drukte op de Luts in Balk; van schaatsers die terugkwamen van schaatstochten en van kinderen die op de Luts in Balk heen en weer schaatsten.
Vandaag rond hetzelfde tijdstip biedt de Luts in Balk echter een desolate troosteloze aanblik bij regenachtig grauw weer:

zondag 12 februari 2012
Vandaag bereikte de ijsdikte in Friesland het maximum tijdens de vorstperiode die vandaag eindigt. We wilden daarom wel eens weten hoe dik het ijs bij balk op de Luts nu is. We deden 's middags een viertal metingen in en rond het viaduct in Balk.


Ten oosten van het viaduct, waar de ijsdikte 17 cm was, maten we op een stuk dat niet op de baan ligt waar de meesten schaatsen. Het ijs waar wél veel over wordt geschaatst, zal wat slijten door het geschaats. Hier was geen sprake van sneeuwijs. Op de 2 locaties waar de ijsdikte 13,5 cm was, was de bovenlaag nog wat wittig sneeuwijs, maar niet meer van dat zachte, het was redelijk hard. In het viaduct was de 10 cm wel geheel keihard zwart ijs, maar hier kon uiteraard sowieso geen sneeuw op het ijs komen.
Op de Luts verderop richting Wyldemerk was de ijsdikte steeds het kleinst, dat was vooral op 8 februari nog goed te merken aan het gekraak. Hier stonden ook niet voor niets waarschuwingsborden. Je kan dus wel aannemen dat de ijsdikte op dat stuk van de Luts en bij Wyldemerk enkele centimeters minder zal zijn dan 13,5 cm. Veel meer dan 10 cm zal het wel niet zijn. Kortom: op de Luts voldoet het ijs ook op 12 februari 2012 niet aan de vereiste 15 cm dikte voor een Elfstedentocht.
Wel was het ijs op de Luts tussen Balk en Wyldemerk de afgelopen dagen duidelijk veel dikker en dus sterker geworden en kon er hier dit weekend gewoon worden geschaatst. Er was zaterdag ook met een machine geveegd, wat zeer nodig was wegens het vele kapotgereden sneeuwijs. Er waren sinds vrijdag ook veel opengeschaatste schuren in het ijs en nog wat zwakkere plekken, maar klûnen was al enkele dagen niet nodig.
Datum: 11 februari 2012, 's middags.
Locatie: Balk City, Friesland
Omschrijving: Er waren veel mensen op en langs de Luts door Balk vandaag, waaronder veel bezoekers. Blijkbaar wordt het elfstedendorp vaak gebruikt als startplaats om te schaatsen, gezien ook de vele geparkeerde auto's. Het was prachtig weer en gezellig druk in Gaasterland op en rond het ijs.
Datum: 11 februari 2012, 's middags.
Locatie: Woudsend, Friesland
Omschrijving: Ook veel mensen op het ijs in Woudsend, wat net als Balk op de route van de Elfstedentocht ligt.
9 februari 2012
Gistermiddag, 8 februari 2012, hebben we vanuit Balk over de Luts geschaatst naar het Slotermeer. Over het Slotemeer was een baan langs de kant van Wijckel en Sloten naar Woudsend welke we volgden. Een rechtstreekse baan tussen Balk en Woudsend hebben we niet gezien. Voorbij Woudsend gingen we verder over het Heegermeer, de Fluessen en de Holken. Hier werd met hulp van het leger een baan door de sneeuw geveegd.
Aan de zuidkant van de Holken kwamen we zo weer uit op de Luts, die vanaf hier tot aan het Slotermeer loopt. De Luts volgend komt je onder andere langs natuugebied Wyldemerk en de Gaasterlandse bossen. Tegen de avond kwamen we zo weer aan in Balk. Dit is een mooi schaatsrondje van zo’n 40 km door het prachtige Gaasterland.
Onze schaatstocht door Gaasterland op 8 februari is aangegeven op bovenstaande kaart (groen = meest redelijk dik ijs, geel = vrij dun ijs, oranje = onbegaanbaar). Blauw is de standaardroute van de Elfstedentocht. Over de Fluessen is de alternatieve route voor de Elfstedentocht als het over de Luts niet kan.
De ijsdikte was over het algemeen behoorlijk op deze route. Ook op de Luts door zondebok Balk was de ijsdikte grotendeels redelijk. Het grootste probleemgebied is de Luts voorbij Balk tot en met Wyldemerk. Hier is het ijs nog steeds behoorlijk dun. Echt vertrouwd is het hier niet al wordt er wel geschaatst. Tussen Wyldemerk en de Holken is de ijsdikte op de Luts weer groter.
NB: klûnlocatie op Luts: op de Luts tussen Wyldemerk en Balk is bij Kippenburg een groot stuk waar tientallen meters moet worden geklûnd. Hier was eerder deze week slecht sneeuwijs verwijderd.
De ijskwaliteit was zeer wisselend, heel mooie stukken werden afgewisseld met sneeuwijs en/of zeer ruw schotsijs. Met name op het Slotermeer bij Balk was dat het geval. Ook op de Luts zaten er heel mooie stukken bij, maar ook stukken met sneeuwijs.
Op en rond de Fluessen was het ijs op de door de sneeuw gaande baan merendeels behoorlijk goed. Houd op dit langgerekte merengebied wel rekening met de wind. Bij een noordoostelijke windrichting heb je hier een heel stuk de wind in de rug of pal van voren, afhankelijk van de richting die je uit schaatst. Wij hadden hier de wind heerlijk in de rug.
NB: bovenstaande geldt slechst ter indicatie en is een momentopname. Niets kan worden gegarandeerd. Situaties kunnen soms snel veranderen. Blijf goed opletten, volg de gebaande paden, etc.
Datum: 8 februari 2012, 's morgens. Locatie: Luts bij Kippenburg, tussen Balk en Wyldemerk.
Omschrijving: tussen de twee bruggen bij Kippenburg is een groot wak van naar schatting ruim 20 m. Het lijkt erop dat ook hier slecht ijs (sneeuwijs) is verwijderd en vervangen met goed ijs.
Datum: 8 februari 2012, 's morgens. Locatie: Luts bij Kippenburg, tussen Balk en Wyldemerk.
Omschrijving: het grote wak is afgezet met linten. Gevolg van het wak is momenteel dat hier hier over een lengte van zo'n 100 meter moet worden gekluund.
Datum: 7 februari 2012, 's morgens. Locatie: Luts tussen Balk en Slotermeer.
Omschrijving: De lokatie waar gisteravond het slechte ijs is verwijderd en vervangen door ijs van betere kwaliteit.
Datum: 7 februari 2012, 's morgens. Locatie: Luts tussen Balk en Slotermeer.
Omschrijving: De ijscontroleurs beoordelen de ijsaangroei tussen de ‘nieuwe’schotsen.
Datum: 7 februari 2012, 's morgens. Locatie: Luts bij Balk aan kant richting Slotermeer.
Omschrijving: Een gedeelte van de luts waar gisteren met man en macht geschoven is. Vrijwel de gehele luts tussen Slotermeer en Balk is op deze manier sneeuwvrij geworden.
Datum: 7 februari 2012, 's morgens. Locatie: Luts ter hoogte van Ruigahuizen..
Omschrijving: Op de luts tussen Balk en Wyldemerk hebben de ijsmeesters al een groot deel geveegd. De baan in het midden is getrokken door de veegmachine, de buiten banen zijn geschoven door de vrijwilligers.
Datum: 7 februari 2012, 's morgens. Locatie: Luts langs Wyldemerk.
Omschrijving: Vanochtend, vanaf het bruggetje, was dit plaatje zichtbaar bij de hoek van Wyldemerk. Hier moet nog volop geveegd worden.
Actuele situatie van de ijsvloer op de luts
Gisteren is met man en macht geschoven om de luts vrij te krijgen van het sneeuw. Vandaag zijn al weer tientallen begonnen waar zij gisteravond door de invallende duisternis moesten ophouden.
Het traject van de luts van Slotermeer tot aan Balk is nu werkelijk sneeuwvrij geworden, er is over de hele breedte van de ijsvloer geschoven. Op enkele stukken na lijkt het ijs hier toch van redelijke kwaliteit. In de bebouwde kom is ook geschoven maar hier zitten meer plekken waar het sneeuw hardnekkig aan de onderlaag is vastgesmolten.
Na Balk en op naar Wyldemerk zijn de veegmachines druk doende, geholpen door de vele vrijwilligers. Op moment van schrijven zullen ze al wel bij Kippenburg zijn.
Op een handjevol plekken na ziet het ijs waar de sneeuw makkelijk weg te krijgen is, er goed uit. Ook de pers is weer aanwezig. Een enkeling is al bij Wyldemerk begonnen te schuiven. De kwaliteit van het ijs na Wyldemerk tot waar de luts uitmond in het zuidelijke puntje van de Fluessen schijnt weer beter te zijn.
Situatie ijs op sommige stukken van de Luts abominabel
Wij hebben aan het eind van de middag op enkele plekken bij Wyldemerk, waar de luts doorheen loopt, gecontroleerd op de ijsdikte. We hebben speciaal daar gecontroleerd waar de sneeuw een zichtbaar effect leek te hebben op de ijslaag (er zijn toch wel verscheidene van zulke plekken).
Verbazend genoeg is de gemeten dikte slechts 7 a 8 cm. waarvan ook nog eens 3 cm sneeuwijs. De werkelijke ijsdikte die een rol moet spelen bij de meting is dus maar 4 a 5 cm. Je zou haast vermoeden dat deze 4 a 5 cm ijs er al bijna moet hebben gelegen voordat de sneeuw viel.
Dan wordt het, een beetje pijnlijk, duidelijk dat het inderdaad waar is dat het ijs nauwelijks tot misschien wel helemaal niet aan kan groeien als er een broeiend witte deken is nedergedaald, zelfs niet bij de strenge vorstwaarden van beneden de -15 graden.
Gelet op bovenstaande en op basis van de laatste temperatuurverwachtingen (minder strenge vorst en vanaf zondag dooi), lijkt het wintergek.nl niet haalbaar dat er deze week een Elfstedentocht over de Luts kan worden gehouden.
Dit incident had men graag geheim gehouden, maar een reporter van wintergek.nl was ter plekke toen het gebeurde: vanmorgen waren officiële ijscontroleurs van het lokale rayon van de Elfstedentocht bezig de sneeuw van het ijs op de Luts en het Slotermeer te vegen, toen een ijsveegmachine door het ijs zakte op de Luts!
De machine zakte naar de bodem van de Luts. Blijkbaar is de ijsdikte hier nog steeds niet zo groot. In principe mogen ze pas met machines op het ijs bij een ijsdikte van 8 cm. Afgelopen zaterdag was ook al het lokale rayonhoofd Auke Hylkema door het ijs op het Slotermeer gezakt. In het nieuws wordt ook gemeld dat het ijs in het zuiden van Friesland nog zwak is. Waarschijnlijk is de ijsdikte hier door het grotere sneeuwdek minder aangegroeid.
Hieronder de schokkende beelden van het incident:
Datum: 6 februari 2012, 's morgens. Locatie: Lutmond te Balk, overgang tussen Luts en Slotermeer.
Omschrijving: een lokale ijscontroleur van het rayondistrict van de vereniging De Friesche Elf Steden veegt met een machine de sneeuw van het ijs. Echt dik is het ijs nog niet, maar wellicht onder de druk van een mogelijke Elfstedentocht is men toch maar begonnnen om banen te vegen.
Nietsvermoedend
gaat de medewerker van het rayon verder met het vegen op de Luts in de richting van het dorp Balk.
Maar dan, enkele minuten later... ineens is de veegmachine verdwenen. Wat is hier gebeurd?
De ijsmachine is door het ijs gezakt en geheel onder water verdwenen. Een groot gat in het ijs is de stille getuige van dit drama.
Sneeuwdek: kleine 10 cm sneeuw.
Weerbeeld: onbewolkt, prachtig weer. zwakke wind.
Temperatuur: afgelopen nacht strenge vorst.
Locaties: Slotermeer, de Luts door Balk, Ruigahuizen, Kippenburg en Wyldemerk.
Waarnemingen:
Er is weer een wak op de route gekomen...
Verder is er niet veel zichtbaars veranderd, er zijn nog steeds geen schaatssporen gezien, maar er wordt nu wel door medewerkers van het plaatselijke rayon geveegd. Inmiddels niet meer met machines, maar handmatig.
Wat de ijsdikte betreft: de reporter van wintergek.nl kreeg ditmaal informatie uit de beste bron, namelijk van plaatselijke ijscontroleurs zelf: op de Luts tussen Balk en Kippenburg was de ijsdikte op de betere stukken 8 á 9 cm, maar slechts 4 cm op de zwakkere plekken, o.a. het viaduct bij Balk. Op en rond de Lutsmond zou het ijs op bepaalde plekken ook nog slechts 6 cm dik zijn..
Op het kleine stuk van Sloten naar het Slotermeer wordt al wel geschaatst.
Datum: 8 februari 2012, 's middags.
Locatie: Holken bij Fluessen, Friesland
Omschrijving: Op en rond de Fluessen, een alternatieve route voor de Elfstedentocht i.p.v. langs de Luts, werd het leger ingezet voor het vegen van een baan door de sneeuw.
Datum: 8 februari 2012, 's morgens.
Locatie: Luts in Balk in Gaasterland, Friesland
Omschrijving: Heel Nederland wacht in spanning af of de Elfstedentocht dit jaar doorgaat. Grontmij helpt de vereniging Friese Elfsteden met het meten van de ijsdikte. Onder grote mediabelangstelling en onder toeziend oog van ijsmeester Jan Oostenbrug en rayonhoofd van Balk, Auke Hylkema, verricht Grontmij met een radar ijsdikte metingen op de Luts, bij Balk, waar het ijs nog het dunst is van de hele route.
Datum: 7 februari 2012, 's middags.
Locatie: Wyldemerk in Gaasterland, Friesland.
Omschrijving: Beelden genomen al schaatsend over het ijs bij Wyldemerk. Hier is nét sneeuw van het ijs geschoven. Een eerste baan over dit ijs werd gestaakt wegens te dun ijs. Een tweede baan gaat met een omweg langs de kant. Het ijs kraakt vervaarlijk, dus lijkt hier nog erg dun.
Datum: 7 februari 2012, 's middags.
Locatie: Wyldemerk in Gaasterland, Friesland.
Omschrijving: Beelden genomen al schaatsend vanaf Wyldemerk over de Luts in de richting van Balk. Op dit deel van de Luts is vandaag sneeuw van het ijs geschoven. Er zijn slechte stukken met sneeuwijs, maar ook betere stukken zonder sneeuwijs. Erg dik is het ijs nog niet.
Datum: 7 februari 2012, 's middags.
Locatie: Ruigahuizen, tussen Balk en Wyldemerk.
Omschrijving: Beelden genomen al rijdende langs de Luts bij Ruigahuizen, tussen Balk en Wyldemerk in Gaasterland. Op dit deel van de Luts is vandaag sneeuw geschoven. Er wordt ook al op kleine schaal geschaatst, maar het ijs is op sommige stukken nog vrij dun.
Datum: 7 februari 2012, 's morgens.
Locatie: Luts tussen Balk en Wyldemerk in Gaasterland, Friesland
Omschrijving: Vandaag wordt de sneeuw van het ijs geveegd op de Luts tussen Balk en Wyldemerk, zoals dat gisteren tussen Balk en het Slotermeer gebeurde.
Datum: 7 februari 2012, 's morgens.
Locatie: Luts tussen Balk en Wyldemerk in Gaasterland, Friesland
Omschrijving: Op dit deel van de Luts wordt nu ook met ijsveegmachines de sneeuw van het ijs geveegd. Al het sneeuwvegen is om zo de ijsaangroei te bevorderen die door de sneeuw sterk werd getemperd. De ijsdikte was de afgelopen dagen nauwelijks toegenoemen, ondanks de (zeer) strenge vorst.
Datum: 7 februari 2012, 's morgens.
Locatie: Luts bij Ruigahuizen, tussen Balk en Wyldemerk in Gaasterland, Friesland
Omschrijving: Gisteren en vandaag zijn er vele journalisten en cameraploegen gesignaleerd op de Luts in en rond Balk. Op deze video is te zien hoe een ijsveger wordt geïnterviewd en gefilmd op de Luts bij Ruigahuizen, tussen Balk en Wyldemerk.
Datum: 6 februari 2012, 's middags.
Locatie: Luts tussen Balk en Slotermeer in Gaasterland, Friesland
Omschrijving: Mooie beelden van hoe met vereende krachten de sneeuw van het ijs wordt geschoven op de Luts bij Balk, wat verrassend snel gaat! Misschien wordt hier wel geschiedenis geschreven en de Elfstedentocht gered. In 1996 werd Balk City al wereldberoemd wegens ijstransplantaties, nu is het het schoonvegen van het ijs.
Datum: 5 februari 2012, 's morgens.
Locatie: Wyldemerk (Wildemerk) langs de Luts in Gaasterland.
Omschrijving: De reporter van wintergek.nl waagt zich op het besneeuwde ijs. Te zien is het besneeuwde gebied Wyldemerk (Wildemerk) vanaf het ijs, met onder meer veel dierensporen. Deze locatie is onderdeel van de route van de Elfstedentocht.
Datum: 4 februari 2012, 's morgens.
Locatie: Wyldemerk (Wildemerk) langs de Luts in Gaasterland.
Omschrijving: gisteren is er in Gaasterland rond de 10 cm sneeuw gevallen. Hoewel slecht voor de ijsaangroei, levert het wel prachtige beelden op, en in de nacht zeer strenge vorst. Zo zal de ijsdikte tóch wat toenemen. Te zien is het besneeuwde gebied Wyldemerk in de stralende zon bij matige vorst. Deze locatie is onderdeel van de route van de Elfstedentocht.
Datum: 3 februari 2012, 's morgens.
Locatie: Lutsmond te Balk.
Omschrijving: Er is in Gaasterland deze ochtend zo'n 10 cm sneeuw gevallen, dus ook op het ijs. Dit zijn beelden van de sneeuw op het ijs van de Luts en het Slotermeer.
Datum: 2 februari 2012, 's morgens.
Locatie: Luts tussen Balk en Slotermeer.
Omschrijving: beelden van het ijs op de Luts tussen Balk en het Slotermeer. Er ligt veel zand op het ijs, afkomstig van de naburige akkers. Verder is er een eendenwak te zien.
Datum: 2 februari 2012, 's morgens.
Locatie: nabij de Lutsmond te Balk.
Omschrijving: beelden van de ijsvloer nabij de monding van de Luts te Balk in Friesland. De ijskwaliteit is hier overwegend matig. Er zijn ook nog twee windwakken zichtbaar, waarvan één over de hele breedte van de Luts. Deze locatie ligt op de route van de Elfstedentocht.
Datum: 1 februari 2012, 's morgens.
Locatie: Lutsmond en het Slotermeer te Balk.
Omschrijving: beelden van de ijsvloer bij de Lutsmond en op het Slotermeer te Balk in Friesland. Het is gevormd bij een meest matige tot vrij krachtige ONO wind die over het Slotermeer richting de Luts waait. Door de harde wind is de ijskwaliteit matig; het lijkt geen mooie vlakke ijsvloer, maar eerder een ruw aanéén gevroren ijslaag. Deze locatie ligt op de route van de Elfstedentocht.
Datum: 31 januari 2012, 's middags.
Locatie: het Slotermeer te Balk in Friesland.
Omschrijving: ijsvorming is bezig op het Slotermeer bij een vrij krachtige oostenwind.
Hieronder staat een afbeelding van een deel van de route van de Elfstedentocht over het ijs in Zuidwest Friesland, Dit is het aandachtsgebied. Specifiek richt de aandacht zich op de Luts vanaf het Slotermeer door Balk en de Gaasterlandse bossen tot aan natuurgebied de Wyldemerk. Zodra hier kan worden geschaatst, wordt een groter deel van de route beoordeeld.
Grote afbeelding met de volledige routekaart: Route Elfstedentocht (544 kB).
(bron kaarten: Google Maps; bron route: gpsies.com)
De benodigde ijsdikte voor een Elfstedentocht is minstens 15 cm. Het ijs moet deze dikte hebben om met name de grote groep toerrijdens de hele dag te kunnenn blijven dragen. Over de gehele route moet deze dikte worden gehaald. Op een groot deel van de route zal deze ijsdikte relatief makkelijk worden gehaald, maar er zijn ook vele zwakke plekken, zoals vele tientallen bruggen. Ook is er verstoring door sneeuw, wind en stroming mogelijk. Tot slot wordt het niet overal in Friesland even koud.
De route is niet altijd precies hetzelfde, maar kan plaatselijk variëren, afhankelijk van de ijskwaliteit op verschillende stukken ijs. In ieder geval gaat de route altijd langs de 11 steden van Friesland. De route gaat tegen de wijzers van de klok, maar is vroeger ook wel eens andersom gegaan ("om de Noord").